Jumat, 08 Mei 2026

Tintingan Buku "Pamoring Kawula Gusti" dening Nono Warnono

 

ENDAHING GESANG

TINUNTUN PEPADHANG PAMORING KAWULA GUSTI

 

Kadidene sastrawan Jawi ingkang ugi nate ngemban jejibahan minangka jurnalis wonten ing maneka ariwarti sumawana kalawarti, rama J.F.X Hoery sampun kuwawi nyerat maneka genre karya sastra. Wiwit reriptan sejarah, babad, crita sambung, crita cekak, wacan bocah, esai, lan tamtu ugi geguritan.

Seratan-seratan kang wiwit kawuri sampun sumawur wonten ing maneka udayana kalawau kasil kababar dados buku ingkang saget kawaos dening warga masyarakat ingkang wiyar tebanipun ing madyaning bebrayan agung. Karya-karya sastra ingkang dados sumber maneka ngelmu, awit mboten kawilang para mahasiswa saking maneka pawiyatan ugi para panaliti ingkang ndadosaken karya kalawau minangka referensi kapustakan.

Parandene buku-buku ingkang terbit saha saperangan sampun nampi pengaji-aji, kathah-kathahipun wujud kumpulan crita cekak tuwin antologi geguritan. Mligi ngrembag bab karya geguritan ingkang ngimpun karya sastra minangka dokumentasi, panggurit nate ndadosaken kempalan geguritan kasebut dados tetenger. Sampun kawuningan bilih buku kumpulan geguritan kanthi irah-irahan Gurit Pitu Enem tuladhanipun, dados tandha yekti pengetan ambal warsa yuswa ingkang ganep 76 warsa pangripta.

Wondene buku kumpulan geguritan kanthi judhul Pamoring Kawula Gusti ingkang nembe kababar menika, nadyan mboten kinarya tetenger mligi, nanging kandhutan kang ginupit ing 159 irah-irahan geguritan tuwin rinengga 3 macapat,  mengku suraos mirunggan. Liripun, ing suwalikipun geguritan wau ngandhut makna sinandhi. Bilih kawaos sumawana kaayati kanthi menebing raos, saperangan ageng seratan sayekti mengku  "interaksi intens" sesambungan cinaket panembahing panggurit minangka kawula kang ngumawula dhumateng Gusti Pangeran Ingkang Maha Agung.

Tamtu sesambetan antaraning kawula Gusti kalawau ugi  nyunaraken pamor sih katresnan dhumateng sesami titah tuwin bumi saisinipun. Bab sesambetan sih tresna sesami kawuryan salebeting irah-irahan gurit : Tumandang, Perang, Kidung Kasmaran, Nglengkara, Pengarep-arep, Pangangkah, Piweling, Amot Momot, tuwin sanesipun. Judhul Tumandang bilih dipunsemak nggambaraken raketing kekadangan.

 

.......

Mitra

Ana trubus ngelak siraman

Trubusing katresnan

Trubusing kabudayan

Trubusing kasusastran

Ngranti kekudangan

Aku lan sliramu

Dina iki prasetya tumandang

 

Kadidene panggurit kang gandrung dhumateng kaendahan kaelokan susastra lungit, terwaca dening pangripta raos sengsem kalawau ginupit wonten ing judhul: Pengadilan Puisi, Mega, Langit, Tekad, Gurit Esuk, Colok, Kang Siningit, Tuntas, Balada Ki Ageng Buwana Keling, sarta lintunipun. Gupita lungit kalawau kawuryan rinantam salebeting irah-rahan Colok

Dak rakit gurit alit

Gawan saka bumi kelairan

Mbabar anggit nyimpen rasa

Ngetut tekane mangsakala

Sineksen kang ngreksa jiwa

Dadi cecoloking pangangkah

 

Saperangan geguritan wonten kangungunan mrangguli kasunyatan, asung pamawas pitutur luhur ingkang gegayutan klawan kahanan gesang bebrayan salebeting puisi: Jangkah, Blero, Ngrengkuh, Swara Dumeling,  Piwelinge Simbah, Angen-angen, Tanggap, Pangajab, Pamungkas, Rasa Jati Sejatining Rasa, sumawana Pituwas. Wonten kaendahan santiaji ingkang mralampita pitutur luhur salebeting geguritan Rasa Jati Sejatining Rasa.

Pangoning budi luhur,

Linambaran cipta wening,

Ginantha ing rasa sumewa,

Arum asih marang lekasing karep,

Ing swasana kang kinayungan bebuden

 

Kumeluning puji rinakit keketing panyuwun,

Iing awang awang ngaluk aluk,

Ngrengkuh tebaning panggayuh,

Aja kathik tumambuh ing kewuh.

.......

 

Kadosdene andharan sekawit bilih saperangan ageng geguritan ingkang rinantam salebeting kembang setaman menika ngemu suraos tumajebing panembah, pamartobat, sumawana kontemplasi (perenungan) dhumateng Gusti, saget kawaos salebeting reriptan: Mungkur, Salib, Napas Wengi, Dakronce Donga, Madhep Manteb, Sapa Kang Kumlebat, Kidung Pasrah,  Sangareping Altar, Mahargya Paskah, Mahargya Natal, Kidung Panggayuh, Kidung Kamulyaning Batin, Kidung Sesaji, Tumenga Ing Gusti, Nyadhong Berkah, Kidung Panjangkaning Sukma, Kidung Angon Sukma, Kidung Sarira Jati, Kidung Kawaskithan, Kidung Panjangka sumawana kidung-kidung salebing gurit lintunipun.  

Ngresepi gupita asesirah Salib, sanadyan namung kalih larik parandene ngandhut pamawas dhiri, panglenggana manah ingkang manglung pasrah jiwa raga karana dosa lan kalepatan ing mangsa kawuri, minangka gurit ingkang kraos sakral salebeting wardaya.

Anane kayu pamenthangan

Amarga aku calunthangan

Salajengipun kita cecep gurit kang rinacik kanthi piranti diksi ingkang nunjem telenging manah tinengeran Kidung Panjangkaning Sukma.

.......

Trajuning urip ginaris ing wewaton maton

Laku utama linambaram tedak tapa brata

Sumingkir tumindak cengkah dhawuhing Allah

Jroning pangrasa mbabar ati sabar

Manages lumunturing sih wilasa

Kang dadi pepadhanging laku batin.

 

Pepuntonipun pangrumpaka, saget dipunwerdeni karya-karya salebeting buku Pamoring Kawula Gusti kasebut satuhu ngandhut nilai-nilai subtil (alus) saha kasdu nggayuh level sublim ingkang kaudi dening pangguritipun. Salebeting geguritan-geguritan kalawau sumirat tata laku spiritual, nggayuh pethiting pangumbaran jiwa kang pasrah. Menebing jiwa salebeting laku rohani kinarya ayem tentreming gesang karana manunggaling pamor kawula Gusti. Ngombyongi pemanggihipun Immanuel Kant (Abad ka-18), "Sastra sublim yaiku karya sastra kang kasdu nglantarake pamaos mlumpati donyaning fisik tumuju alam spiritual utawi moral (transenden)".

Ingkang dados cathetan mirunggan, geguritan ingkang kaimpun salebeting antologi menika mboten namung seratan enggal, ananging sampun wiwit warsa 1971 tumekeng 2025. Sanadyan panyeratipun mboten adhedhasar tata urut mangsakalanipun. Ugi ing akhir buku sekar setaman menika karengga geguritan jinis macapat Sinom, Kinanthi, Pangkur sarta Megatruh ingkang nggambaraken linairipun manungsa tumekeng mangayun mring Gustine.

Pungkasan, alfakir ndherek mangayubagya wiyosipun buku antologi geguritan Pamoring Kawula Gusti, seratan pepundhen kula rama Josef Fransiscus Xaverius Hoery. Mugi tumanja ing madyaning bebrayan agung, umiring pandonga mugi Gusti ngijabahi sumawana hamberkahi.

Nuwun

 

Bojonegoro, 29 Sawal Taun Dal 1959

(Surya 18 April 2026)

                                                             

Nono Warnono

Sutresna Sastra

 

Tidak ada komentar:

Posting Komentar